کشف حجاب رضاشاهی: علت آن چه بود؟

پشت سیاست کشف حجاب رضاشاه دلایل زیادی نهفته بود، اما اصلی‌ترین دلیل را باید انگیزه‌ی حکومت برای مدرنیزاسیون ایران دانست. رضاشاه و دولتمردان عصر او عزم راسخی در مدرن کردن ایران داشتند و در این زمینه زنان نقش موثری ایفا می‌کردند. در یک جامعه‌ی مدرن، زنان از آزادی و حقوق برابری با مردان برخوردار هستند، اما جوامع سنتی مبتنی بر مردسالاری می‌باشند.

البته که رضاشاه نمی‌توانست در طول مدت حکومت خود حقوق زنان ایرانی را واقعاً مدرن کند، اما سیاست‌های او نقش مهمی در این زمینه ایفا کرد. فرمان کشف حجاب رضاشاه در واقع بزرگ‌ترین گام در جهت اعتلای حقوق زنان در ایران بود. حقوقی که متاسفانه اکثریت قاطع زنان ایرانی زمان رضاشاه از آن مطلع نبودند. رضاشاه و البته بسیاری از دولتمردان حکومت او با فرمان کشف حجاب تنها به دنبال متحول کردن پوشش زنان نبودند، بلکه می‌خواستند تا با این کار زنان را وارد جامعه ی ایران کنند و به آنها نقش‌هایی فراتر از نقش سنتی مادر-همسری بدهند.

ایرادی که بسیاری به فرمان کشف حجاب رضاشاه گرفته‌اند اجباری بودن آن است. به اعتقاد آنها رضاشاه با این فرمان اجباری نه تنها برای زنان آزادی به ارمغان نیاورد، بلکه به نوعی حق انتخاب پوشش را از ایشان گرفت. داده‌های تاریخی نشان می‌دهند که اکثر زنان عصر رضاشاه خواستار حجاب بودند و بی‌حجابی را نوعی توهین به خود تلقی می‌کردند. به همین ترتیب تنها عده‌ی اندکی از زنان آن زمان، یعنی آنهایی که تحصیل‌کرده و با آداب مدرنیته آشنا بودند، از فرمان کشف حجاب پشتیبانی کردند.

خود رضاشاه و دولتمردان زمان او هم به خوبی می‌دانستند که فرمان کشف حجاب در جامعه‌ی سنتی ایران آن زمان مورد مخالفت بسیاری، به ویژه خود زنان قرار خواهد گرفت، اما منطقی که آنها داشتند، مدرنیزاسیون اجباری بود. آنها و به ویژه شخص رضاشاه فکر می‌کردند که با اجبار و زور می‌توانند ایران را مدرن کنند.

آنها می‌دانستند که اگر قرار باشد جامعه‌ی ایران برمبنای یک روال طبیعی مدرن شود، زمان زیادی باید سپری شود و این موضوع با سیاست‌های دوران پهلوی در تضاد بود. هم رضاشاه و هم محمدرضاشاه هر دو برای مدرنیزاسیون ایران عجله‌ی شدید داشتند. آنها می‌خواستند در کوتاه‌ترین زمان ممکن ایران را از یک کشور سنتی و عقب مانده به یک کشور مدرن و پیشرفته تبدیل کنند و بدیهی است که در راستای این کار حکومت در بسیاری از موارد می‌بایست به زور متوسل می‌شد. کشف حجاب رضاشاه، آشکارترین نمونه از تلاش پهلوی‌ها برای مدرن ساختن هر چه زودتر ایران بود.

مرتضی عرب زاده

کانال تلگرام ناگفته های تاریخ