چرا میتوان نتایج نهایی گسترش کرونا را از هم اکنون پیشبینی کرد
برای محاسبه روند گسترش این ویروس یک پارامتر تعیین کننده است و آن اینکه هر مبتلا در میانگین (صرفا بر اساس آمار کلی، بدون نیاز به بررسی مختصات موارد انفرادی) در «نسل» بعدی (با تعریف «نسل» در یک شبکه درختی) چند نفر را آلوده میکند (اصطلاح علمی: ضریب بازتولید پایه و موثر، R_0 و R) . برای ویروس کرونا SARS-CoV-2 در حال حاضر پارامتر پایه حدود ۳ تخمین زده میشود. برای اینکه این اپیدمی فروکش کند باید این پارامتر به زیر ۱ برسد: خیلی ساده چون تعداد مبتلایان جدید از تعداد آنهایی که بهبود پیدا میکنند (یا میمیرند) کمتر میشود.
وقتی چنین ویروسی به صورتی که در ایران اتفاق افتاده پخش شده است دیگر اقداماتی مانند قرنطینه تاثیر عمده ای ندارند و آنچه در دراز مدت تعیین کننده خواهد بود افزایش نرخ ایمنی در جمعیت پایه است. عامل خارجی شناخته شده که میتواند این نرخ را افزایش دهد واکسن است، ولی چنین واکسنی زودتر از یک سال دیگر موثر نخواهد بود: حتی اگر همین امروز واکسنی «اختراع » شود روند استاندارد پزشکی برای اینکه واکسن در سطح جامعه قابل کاربرد باشد حداقل یک سال طول میکشد. همچنین دقت کنید که «دارو» فقط میتواند عواقب بیماری (مثلا نرخ مرگ و میر) را دربین آنهایی که مبتلا شده اند کاهش دهد و روی این پارامتر تاثیر چندانی ندارد.
پس عامل موثر عمده ای که باقی میماند ایمنی «طبیعی» است، یعنی اینکه افراد زیادی بعد از ابتلا به ویروس ایمن شوند (یا بمیرند). نتیجه در نظر اول این است که دیر یا زود همه باید این ویروس را بگیرند (که در اصل غلط هم نیست)، ولی از نظر اپیدمیولوژی یک محاسبه دیگر تعیین کننده است: هر چه نرخ ایمنی در جمعیت پایه افزایش پیدا کند ضریب بازتولید کاهش پبدا میکند. نسبتا ساده میتوان محاسبه کرد که برای این ویروس وقتی نرخ ایمنی به حدود ۶۶ در صد برسد (یعنی دو سوم جمعیت قبلا مبتلا شده باشند) پاندمی فروکش میکند.
در نتیجه میتوان پیشبینی کرد که در ایران حداقل دو سوم جمعیت (بیش از ۵۰ میلیون نفر) به این ویروس آلوده خواهند شد. برای محاسبه تعداد مطلق مرگ و میر باید نرخ مرگ ومیر (یعنی نسبت تعداد جانباختگان به تعداد مبتلایان) را بشناسیم. اینجا باید دقت کرد که آماری که اکنون (بویژه از ایران و چین) ارائه میشوند گمراه کننده هستند، چون بخش عمده ای از ناقلین این ویروس علائم (شدید) نشان نمیدهند و بنابراین تست هم نمیشوند، یعنی نرخ واقعی مرگ و میر کمتر از آن است که صرفا از روی این آمار بدست میاید. متخصصان نرخ واقعی را (تا کنون) حدود پنچ هزارم تخمین میزنند.
بر این اساس میتوان پیشبینی کرد که در ایران ۲۵۰ هزار نفر ـ عمدتا افراد مسن و مبتلایان به بیماری های زمینه ای ـ فقط در نتیجه خود این بیماری خواهند مرد. ولی عوامل دیگری میتوانند این عدد را (عمدتا به سمت بالا) تغییر بدهند. اول اینکه سیستم درمانی ایران احتمالا زیر بار چند میلیون نفر که در مدت کوتاهی نیاز به بستری شدن دارند کلاپس میکند و نرخ مرگ و میر بالاتر از آنچه میتوانست باشد خواهد بود. دیگر اینکه به علت اشباع سیستم درمانی (و اینکه خود کادر درمانی هم تحلیل میرود) نرخ مرگ و میر بیماران یا مصدومین دیگر هم بالا میرود. همچنین وقتی این ویروس ناقلین بیشتر و متنوع تری داشته باشد احتمال اینکه یک جهش نامطلوب (یعنی با نرخ مرگ و میر بالاتر) پیدا کند هم وجود دارد.
سرانجام این سوال هم مطرح میشود که اگر نتیجه نهایی از پیش کمابیش معلوم است پس این همه تلاش کشورهای دیگر در جهت جلوگیری از گسترش بیماری چه فایده ای دارد؟ جواب صادقانه این است که این تلاشها هدف «آهسته کردن» روند گسترش ویروس را دنبال میکنند. مثلا برای کشور آلمان برآورد این است که اگر گسترش این ویروس (بر اساس آنچه در در ابتدای نوشته تشریح شد) در یک بازه زمانی دو ساله روی دهد سیستم درمانی آلمان میتواند در مواجهه با آن عملکرد قابل قبولی داشته باشد. ولی اگر همین بازه زمانی کمتر از یک سال باشد سیستم آلمان هم به مشکلات جدی برخواهدخورد.
پس این تلاشها در کشورهایی مانند آلمان، کره، و خود چین در راستای این هستند که روند گسترش این ویروس (که در اصل یک تابع نمایی است) در مرحله اول عمدتا در کانونهای مجزا (و تا حدودی کنترل شده) صورت پذیرد و به این ترتیب کندتر شود. در مورد ایران چون کانونهای از کنترل خارج شده در تمام کشور پخش شده اند و بویژه شهرهای بزرگ را هم شامل میشوند روند رشد یک تابع (ترمز نشده) نمایی پیشبینی میشود، به این معنی که ما نسبتا سریع (در یک بازه زمانی چند ماهه) تبعات اشاره شده را تجربه خواهیم کرد و سپس اپیدمی به صورت «طبیعی» فروکش میکند.
استناد: محورهای این نوشته (به صورت کلی، نه برای مورد خاص ایران) منطبق با نظرات متخصصان معتبر هستند، علاقمندان میتوانند (ابتدا آلمانی بیاموزند و سپس) به این رشته توضیحات پروفسور درستن مراجعه کنند.
هر شب به حرفهای کریستیان درستن گوش می کنم و اصلا نگران گسترش این ویروس در اروپا نیستم چون به هر حال مطمئنم یک جوری مدیریت میشه.. وضعیت نگران کنده این ویروس در ایران و حال و روز دوستان و وابستگان است که آه از نهاد آدم بیرون میاره.. از مردم ایران مظلومتر و بی دفاع تر هیچ کجای دنیا نیست.. اینه که دردآوره.
اگر به «یک جور مدیریت» راضی هستید در ایران هم مدیریت خواهد شد: همانطور که در مقاله توضیح داده شده اگر مطلقا هیچ کار هم نکنند «فقط» چند صد هزار نفر میمیرند، یعنی تقریبا معادل آمار عادی مرگ و میر سالیانه به آن اضافه میشود، فقط در مدت زمان کوتاهتر.
متاسفانه یا خوشبختانه دنیا با این جور چیزها به پایان نمیرسد، حتی اگر در اثر یک سانحه اتمی نیمی از کشور برای دهها هزار سال غیر قابل سکونت شود بقیه یک جوری به زندگی ادامه میدهند (احتمالا «هر هر» هم میکنند).
از این نظر جوامع بشری فرق اساسی با یک کلنی میمونها ندارند: در هر شرایطی تطبیق و زنده ماندن و تولید مثل کردن، ولی بسیار به زحمت توان بازنگری و اقدام استراتژیک….
اینکه فرقی با کولونی میمونها نداریم را با شما کاملا موافقم.
یک اتفاق ساده: آخر هفته رفتم خرید هفتگی انقدر غلغله بود منصرف شدم و پیش خودم گفتم دوشنبه میرم.. دوشنبه شلوغتر از آخر هفته.. مردم با پرخاشگری هر چی گیرشون میامد مینداختن تو سبدشون.. از دو تا پیرزن تقریبا کتک خوردم!.. خیلی راحت یکی با رولاتور اون یکی با سبد به زانو و پک و پهلوم کوبیدن که یعنی نگاه نکن وردار برو!..
نتیجه: متوجه شدم این یک تجربه غیر تکراری و واقعا جدید در زندگی ماست و اینکه واقعا در شرایط اضطراری چه فجایعی ممکن است رخ بدهد..
..اینکه فقط این «قانون» است که از یک مشت حیوان ملبس، شهروند متمدن ساخته.. نمیخوام از بحث خارج بشم خواستم بگم دقیقا درست می فرمائید. بعد از هر فاجعه جهانی در هر نقطه ای یا در هر تاریخی بازماندگان آنچه بر جای می ماند را از آن خود می کنند و به تبع خواست و توانشان تمدنی دیگر را بنا می نهند.
..
در اینجا منظورم مدیریت خوب و انسانی بود.. اما در ایران سومدیریت با بدجنسی و دشمنی با مردم بی دفاع.
..
حتی تصور ۲۵۰ هزار قربانی.. خارج از درک منه..