انتقاد مرکل از مسدود شدن ترامپ توسط توییتر (و چرا این «دوستی خاله خرسه» است!)
خانم مرکل صدر اعظم آلمان امروز (توسط سخنگویش) نسبت به بستن حساب کاربری ترامپ در توییتر یک موضع انتقادی اتخاذ کرد:
حق اولیه آزادی عقیده دارای معنای بنیادین است. دست بردن در این حق تنها میتواند در راستای قوانین تحقق یابد، نه طبق اراده گردانندگان پلتفرمهای اجتماعی. از این نگر صدراعظم مسدود شدن حسابهای (کاربری) رئیس جمهور ایالات متحده را مشکل زا می یابد.
خوب تا اینجایش ظاهرا عالی است: بالاخره اشخاصی پیدا شدند که ـ به رغم بعضی اختلافات شخصی و تضاد منافع دولتی ـ به پرنسیپهایی پایبند باشند…
ولی اگر شما به این سادگی ذوق زده میشوید هنوز نسبت به ظرافتهای «سیاست فروشی» اروپایی کاملا مبتدی هستید!
همین جا تذکر دهیم که منظور این نوشته فراتر از مواضع اشخاصی مانند آنگلا مرکل یا دونالد ترامپ و همچنین دعوای جاری با شعارهایی مانند «چپول»، «نژاد پرست» و امثالهم است، اگر میخواهید نکته اصلی را ببینید باید این عینک را از روی دماغتان بردارید!
واقع امر این است که «فراغت» موجود در اینترنت مدتهاست که خاری در چشم دولتهای اروپایی بود. اینجا منظور از «دولت» فراتر از خانم مرکل و کابینه اش (چپ یا راست یا هر چی) است، منظور میل ذاتی یک دولت (حکومت، کشور،…) به کنترل همه چیز است. اینها انواع طرحها برای «باز پس گیری حاکمیت» بر این فضا را در کشو دارند و از هر بهانه ای (مثلا یک اقدام تروریستی) استفاده میکنند تا یک یا چند قدم پیشروی کنند. یک قدم خیلی مهم که نسبتا بی سر و صدا در بلبشوی بحران کرونا توسط اتحادیه اروپا برداشته شد تحت عنوان جذاب Digital Services Act و ظاهرا برای تقویت حقوق شهروندان در برابر غولهای اینترنتی تصویب شد. ولی منظور اصلی را یکی از دست اندرکاران نسبتا گویا بیان کرد: «هر چه خارج از این فضا ممنوع است باید در این فضا هم ممنوع باشد!» به زبان ساده هدف این است که همان محدودیتهایی که قبل از دسترسی شهروندان به این پلتفرمها وجود داشتند را با ابزار قانون و لوای حقوقی دوباره تحمیل کنند.
حالا با این پیش زمینه دوباره به اظهارات خانم مرکل توجه کنید. ایشان نمیگوید آزادی ابراز نظر ترامپ نباید سلب میشد، بلکه میگوید قانون باید این کار را میکرد. ساده شده او میگوید من نمیخواهم تصمیم دست (امثال) جک دورسی باشد، میخواهم دست (امثال) من باشد!
چرا این تحدید (و تهدید) بزرگتری است؟ تا زمانی که دولتها (قوانین) مداخله نکنند یک شرکت خصوصی (مثلا به صلاحدید جک دورسی) میتواند حسابها را ببندد، شرکتهای خصوصی دیگری (مثلا تحت مدیریت ایلان ماسک) پیدا خواهند شد که جایش را پر کنند. ولی وقتی دولتها با قوانینشان بازی را در دست بگیرند ایلان ماسک و هر کس دیگری هم مجبور به تبعیت خواهد شد.
چون نگارنده (بواسطه تخصصش) از پیش از اینکه ۹۹ در صد مردم چیزی از اینترنت شنیده باشند با این بازی از درون (و از هر دو طرف) آشناست بگذارید توضیح دهم که چرا تا همین حالا هم شانس آورده اید: بچه های این رشته جزء باهوشترینها هستند وحواسشان بود که «سگهای خفته را نباید بیدار کرد»، یعنی اگرچه تبعات اجتماعی نفوذ این تکنولوژی در محافل تخصصی چند دهه پیش هم کمابیش شناخته شده بود آنها خیلی آن را جار نزدند تا دولتها و جوامع در برابر عمل انجام شده قرار بگیرند (برای مقایسه بچه های مهندسی ژنتیک انقدر «زرنگ» نبودند و درنتیجه در گیر بحثهای اخلاقی و حقوقی و محدودیتهای قانونی متعاقبش شدند). کارمندان دولتی و سیاستمداران و غیره هم که عمدتا درجه دو و سه هستند و مسائل پیچیده را باید چند بار برایشان توضیح دهید تا آخرش هم درست نگیرند چشمشان توسط پتنسیال اقتصادی این تکنولوژی ها خیره شد و از هول حلیم توی دیگ افتادند…
درهر حال اکنون سگهای خفته بیدار شده اند و آنها چفت و بند زدن به این فضا را پیش خواهند برد، کوچکترین امیدی نداشته باشید که حتی در آمریکا مقررات آزاد منشانه سنتی برقرار بمانند. اگرچه طنز به نظر میآید ولی من از هم اکنون روزی را (در آینده نزدیک) میبینم که منتقدین جدی قوانین آتی آمریکا مجبور شوند نظرشان را در پلتفرمهای روسی بیان کنند! تنها شانس واقعگرایانه ای که من میبینم این است که شرکتهای اسرائیلی زودتر بجنبند، چون اسرائیلی ها تکنولوژی (و عربها پول) آن را دارند…
این موضوع از آن دست موضوعاتی است که هر طرف را بگیری مشکلات خاص خودش را دارد.
مثلا اگر دولتها بیایند و دخالت بکنند و برای رسانه های اجتماعی مقررات و چارچوب تعیین کنند، آزادی بیان قربانی میشود و همان محدودیتهایی که در بیرون هست در فضای مجازی هم اعمال میشود مثلا دولتها می توانند به هر کس برچسب تروریست بزنند
اگر هم کار را به همین شکل رها کنند، شرکتهایی مثل گوگل و توئیتر و میکروسافت آنقدر قدرتمند شده اند که می توانند راسا برای دیگران تعیین تکلیف کنند.
دولت خطرناکتر است، چون شرکت های تکنولوژی را میتوان با تکنولوژی دور زد (هر کسی خودش نمیتواند، ولی هستند کسانی که بتوانند)، ولی قانون همه را مجبور به تبعیت میکند.
تا همین جا هم که دولتهای مدرن اینگونه بر شهروندان مسلط شده اند همواره تحت لوای «مصالح عالیه» بوده است، همین حالا (کرونا) ببینید که اینجوری میتوانند حتی تحمیل کنند که شما چه جوری باید دماغتان را بگیرید!
من منکر آن مصالح نیستم، ولی از نظر من «چگونه زیستن» حتی بر زنده ماندن اولویت دارد…
ضمنا تذکر این مقاله خاص چیز دیگری است: اگر دغدغه واقعی خانم مرکل «آزادی بیان» بود یک قانون میگذاشت که شرکتها نتوانند حساب کسی را به دلیل حرف زدن ببندند، نه اینکه یک سری قانون بگذارد که هم به شرکتها و هم به کاربران افسار میزنند!
“میل ذاتی یک دولت (حکومت، کشور،…) به کنترل همه چیز” این میل را همه دارند و نوع آشکار (nude) آن را در به اصطلاح جمهوری اسلامی می بینیم. آیا جمهوری اسلامی (روسیه یا چین … با صرفنظر از مورد خاص کره شمالی) توانسته موفق شود؟ آیا دولتهای اروپایی توان انجام اینکار را دارند؟ هر سوراخی را ببندند بالاخره یک سوراخ جدید پیدا می شود. کنترل اینترنت به سادگی کنترل فضای بیرونی نخواهد بود.
منظور این نیست که مثلا کسی اجازه نداشته باشد از خانم مرکل انتقاد کند. مرکل با این انتقادات مشکلی ندارد، و سیستم با انتقاد از مرکل مشکلی ندارد.
کار موذیانه و با ظرافت حقوقی پیش میرود. یک مثال: بسیاری از هموطنان (و بستگان جانباختگان) با اطمینان ادعا کرده بودند که فلان مقام ایرانی عمدا هواپیمای اوکراینی را سرنگون کرده است. حالا فرض کنید شرایط فراهم شود تا آن مقام یک دعوای حقوقی علیه این افراد به اتهام «نشر اکاذیب، تهمت، افترا، تخریب شهرت…» اقامه کند. آیا در آینده هم آنها با فراغت سابق حرف میزدند؟ این سناریو چندان هم دور از ذهن نیست، هم اکنون وکلای اردوغان در کشورهای اروپایی مکرر این رویه را پیش میبرند.
راههای خیلی موذیانه تری هم وجود دارد، بالاخره یک چیزی از شما گیر میآورند که به آن گیر (حقوقی) بدهند. برای همین من میگویم عاقلانه ترین کار این بود که تا جایی که میشد فضای مجازی را «غرب وحشی» نگاه داریم و نگذاریم پای قانون به آن باز شود…