اجرای حکم اعدام در عهد قاجار

هنگامیکه سلطان برای نظم مملکت و حفظ مراتب عدالت حکم بسیاست میراند اول عکس آن مقصر که دزد است یا قاتل یا تقصیر دیگر کرده که واجب القتل دولتی است در عکاسخانه انداخته بحضور شاه میبرند و تا این عکس را از مقصر نیانداخته اند گمان خلاص بخود میبرد اینجا دیگر قطع امیدش میشود. بدیهی است که مقصر بیچاره در این حالت میخواهد با قیافه مظلومیت خود را معرفی کند. اینگونه عکسها اغلب با گردن کج و هیات مبکی و رقت آمیز بنظر شاه میرسد. غالباَ پس از دیدن عکس دستخط به این عبارت صادر میشود که “حاجب الدوله ابلاغ کن فلان مقصر را آسوده کنند” و این نوشته سند میرغضب است برای کشتن مقصر (عملۀ خلوت بلکه خود حاجب الدوله هم از تبلیغ این رسالت خوشوقت نیست بخصوص که مقصر را بیگناه گمان ببرد و یا خیالش بوعدۀ تعارف و پیشکش مقصر قوی بوده باشد).

میرغضب عبارت از یکدسته فراش است که از نشان کلاه از سایر فراشان متمایزند باین معنی که نشان میرغضبی بکلاه دارند و فراشها آنها را با خود خواجه تاش و انباز نمیدانند و حتی المقدور با ایشان مجالست نمینمایند و در این جماعت اشخاص قسی القلب بی رحم هم هست و بندرت با تقوی و پرهیزکار هم یافت میشود که اسماَ فراش غضب است لکن هیچگاه دست بخون مقصری نیالوده اما حکم اغلب راست.

وقتی شاه در سلطنت آباد بسلام عید اضحی جلوس فرموده و قاطبه نوکرها را بآنجا خبر کردند این بنده هم در جزو دیگران رفته بودم و هنگام رجعت در خیابان شمیران با میرغضبی رفیق راه شدم پرسیدم ای مرد آیا در عالم از برای تو قحط کار است که باید باین شغل اشتغال ورزی؟ گفت از این بگذر که باید در هر مملکت صلحا و اتقیا و فساق و اشقیا هر دو باشند تا مسالح جمهور خلایق را کفایت نمایند لکن من با وجود اسم میرغضبی از این کار وحشت تام دارم. سبب را جویا شدم گفت: دو سال قبل چند نفر سادات را به تهمت تبعیت باب گرفته بودند و حکم به قتل آنها کردند بموجب نوبت و کشیکی که ما در میان خودمان داریم کشتن یکی از آنها بمن مفوض شد، بیرحمانه سرش را بریدم چون شب شد همان جوان سید را دیدم که سر بریده را بکف دست گرفته و در مقابل من ایستاده است و میگوید من با تو چه کرده یودم که مرا کشتی و از قتل من پروا نکردی؟

از کثرت وحشت بیدار شدم و لرزه باندامم افتاد. باز خواب مرا در ربود و همین صورت مشاهده گردید تا چند شب اینحالت در نظر من مجسم میشد و اصلا خواب بچشمم نمیرفت. باری پس از حکم شاه و ابلاغ حاجب الدوله مقصر را مغلولا از انبار و مجلس سلطنتی بیرون میآورند و بجانب قاپوق میکشانند. اگر واسطه پذیر باشد یا آنکه هنوز اجلش نرسیده اغلب از وسط راه او را برمی گردانند و خلعت عفو و مکرمت در میپوشانند و الا مقصر را بپای قاپوق که عبارتست از چوب دار برده مینشانند و قلیانی بدست او میدهند و متصل دلخوشی باو میدهند که رفته اند پیش شاه توسط تو را معروض دارند. اما آن بیجاره چون مسبوق است به مطلب تمام خیالش قفای خودش است که چه وقت میرغضب کار او را تمام کند و آن دژخیمی که امروز کشیک اوست چند کاسه شرابی زهرمار میکند و حربه خود را تند کرده ناگاه از پشت سر مقصر دست به هر دو لوله دماغ وی انداخته  سر او را بالا نگاه میدارد و کارد را به حلقش میکشد اما جدا نمیکند مگر میر غضب را عداوت مخصوص با مقصر باشد یا حکم باشد که سرش را جدا کن چنانچه امسال (1309 ه.ق) یکنفر سرایدار طلا و جواهر تخت طاووس را کنده و بسرقت برده بود وقتی به لطائف الحیل اقرار از او کشیدند و حکم شد بکشندش به مفاد مضمونی که سعدی میفرماید: اذایئس الانسان طال لسانه، گویا عبارت بدی نسبت به شاه گفته بود. چون او را لب حوض جلو عالی قاپو میکشتند عبارت دشنام را شاه که آن ساعت در باغ جنب حوض بود شنیده فرموده بود میرغضب سرش را جدا کند و نیز قانون کلیه بر اینست که جسد مقصر تا سه روز باید پای قاپوق بماند مگر شفاعت کسی اسباب عدم انجام این کار شود و لباس مقصر متعلق به میرغضب است بعلاوه اگر مقتول متمول باشد از ورثه پول کاردی هم میگیرند آنوقت چند نفر میرغضب کوزۀ  خالی برداشته تمام اسواق و محلات شهر را میگردند و از هر دکانی صد دینار و پنج شاهی پول کارد مطالبه میکنند. گاهی مقدار این مبلغ بدویست و سیصد تومان میرسد و این تنخواه را خدمت حاجب الدوله برده ایشان بعد از وضع حق خودشان بقیه را در میان آنان قسمت میکند و به میرغضب یک چیزی علاوه تر میدهند.    

این نوشته در صفحات 2 و 3 و 4 کتاب خطی و منحصر بفرد موسوم به مجموعه حکایات و مطالب متفرقه بقلم رفته است. نویسنده یادداشت معلوم نیست و نام خود را نیاورده.

خاطرات سیاسی و تاریخی – به کوشش س-وحید نیا، ص 301 – 303